Processies, religieus of een rondtrekkend theater ?
Terwijl in de musical Bokkenrijders de kerk als instituut wordt aangevallen door bendes op zoek naar voedsel en meer, trekken deze maand in met name Zuid-Limburg een aantal ‘heilige’ processies rond.
De achteloze toerist kijkt deze met verbazing aan en denkt dat deze traditie alleen nog te vinden is in bepaalde streken in Spanje en Italië. Maar niets is minder waar, in Zuid-Limburg lijkt het erop dat die processies elk jaar meer belangstelling trekken, ondanks het feit dat ook hier de ontkerkelijking niet gestopt is.
Elders in Limburg en ook aan de Belgische kant van de grens behoren die sacramentsprocessies tot de verleden tijd, juist omdat de belangstelling voor het geloof aanzienlijk verminderd is.
Eén keer per jaar een volle kerk, daar kan de firma niet van draaien.’
Maar in dorpen als Mheer, Eijsden, Noorbeek en ook in Maastricht, trekken deze kleurrijke stoeten nog wel degelijk rond, doorgaans op een zondagmorgen in het voorjaar en de vroege zomer.
De oorspronkelijke gedachte is dat er gebeden moet worden voor de gewassen op het veld en ook dat de heilige sacramenten aanbeden kunnen worden. Talrijke groepen lopen mee, van scholen tot zangkoren, van harmonieën en schutterijen tot uiteindelijk telkens de geestelijkheid, die deze sacramenten, omhuld met veel goud en koper, meedraagt.
In andere geloven zoals het hindoeïsme en het boeddhisme zie je ook dergelijke stoeten met een religieuze inslag. De westerse toerist die in die landen op bezoek is, zal meestal geen volgeling van die religie zijn, maar aanschouwt het wel als een fraai soort van culturele folklore.
Zijn de processies in onze regio nog vooral een uiting van godsdienst of zijn ze meer een vorm van cultuur en historie geworden? Waarschijnlijk is dat laatste het geval, zeker ook vanwege de vaak mooie muziek die door de meelopende harmonieën gespeeld wordt, de klederdracht, de op straat gestrooide bloemen en de dikke rijen langs de kant. In die zin kun je het ook als een langstrekkend theater beschouwen.
Dit weekend zullen ongetwijfeld weer duizenden mensen langs de route in Eijsden staan, waar de bronkprocessie bepaald niet aan populariteit inboet. Integendeel, het lijkt erop dat belangstelling, ook onder de jeugd, juist elk jaar toeneemt.
Wel dringt zich meer en meer een dilemma op. Hoe moet het verder met die tradities als straks nog meer kerken moeten sluiten wegens gebrek aan belangstelling? Want uiteindelijk eindigt elke processie in een kerk. Eén keer per jaar een volle kerk, daar kan de firma niet van draaien. Menige pastoor waarschuwt dan ook op zo’n moment dat als de goegemeente deze traditie wil handhaven, er toch wat meer aandacht door het jaar heen zou moeten komen voor de kerk. En vooral ook financiële bijdragen, want de meeste parochies krijgen de begroting niet meer rond en kunnen de dringend nodige renovatie van kerkgebouwen niet meer opbrengen.
Daar wringt dus de schoen en zal er een antwoord op die vraag moeten komen. Er komt nog een ander element bij kijken. Menigeen maakt zich – terecht of onterecht – zorgen of de oprukkende islam in onze landen. De volgelingen van die religie steken wél tijd en geld in hun religie en die is dus groeiende. Als je dus de eigen, laten we zeggen oorspronkelijke religie wil doen standhouden, of in ieder geval bepaalde ‘elementen’ daarvan, dan vraagt dat enige verantwoordelijkheid én investering.
Ben benieuwd welke kant het opgaat. Ik ga in ieder geval wel even kijken naar die processie in Eijsden. Op zo’n moment voel je als het ware dat je eigen wortels voorbij trekken, op z’n minst muzikaal.
