De verrijzenis van d’Artagnan
Mensen houden van helden, of ze dat nou echt waren of niet. Volgende maand zien we een aantal historische ‘helden’ opgevoerd in de musical Bokkenrijders, in het Geusselt-voetbalstadion in Maastricht. En dit weekend zendt L1TV de documentaire over de beroemde musketier d’Artagnan uit, vakkundig gemaakt door de Frans-Duitse cultuurzender ARTE.
Bij de Bokkenrijders gaat vermoedelijk de sympathie van het publiek grotendeels uit naar deze volkse bende die in de 18e eeuw in Zuid-Limburg tegen adel en kerk vocht, om zo de armen te eten te kunnen geven. Dat spreekt tot de verbeelding, en daar zit historisch gezien zeker een kern van waarheid in. Al is er ook een andere kant, namelijk dat er bij die Bokkenrijders ook types zaten die nogal bloeddorstig waren en een stuk verder gingen dat in morele zin te rechtvaardigen zou zijn.
Bij het zien van de documentaire over d’Artagnan, deze week in een preview op Kasteel Borgharen, werd terecht de vraag gesteld of die Franse musketier in de 17e eeuw nou echt zo nobel het zwaard trok, of dat hij simpelweg woest en effectief om zich heen sloeg en moordde, puur voor de winst die naar zijn opdrachtgever – de Franse koning Lodewijk XIV – ging.
In de boeken en films die d’Artagnan zo wereldberoemd hebben gemaakt, wordt deze figuur doorgaans geromantiseerd, als een soort Ivanhoe op het witte paard uit de vroegere televisieserie. Loyaliteit en moed waren zijn belangrijkste eigenschappen. Een dominante strijder waarvoor de vrouwen al snel door de knieën gingen uit aanbidding.
Het zal zo zijn, maar deze musketier uit de Franse Gascogne heeft tijdens zijn veldslagen in ieder geval de nodige tegenstanders laten hemelen en was niet te beroerd om deze en gene de doodsteek te geven.
Toch hangt er een soort van wierook om de figuur van d’Artagnan, vooral gekoppeld aan een ongekende heldhaftigheid. Wie weet heeft me dat aangesproken toen ik een aantal jaren geleden gevraagd werd om lid te worden van de Nederlandse afdeling van Les Mousquetaires d’Armagnac. Ik heb maar weinig lidmaatschappen, maar om een of andere reden sprak deze mij aan. Misschien ook vanwege de doorgaans goede smaak van armagnac, de lokale variant op cognac. De lijfspreuk Un pour tous, tous pour un vond ik wel klinken en de ietwat folkloristische aanpak, in navolging van de beste wijngenootschappen, klonk aanlokkelijk. Bij de jaarlijkse bijeenkomst – op Bourgondische wijze – ben ik dan ook doorgaans van de partij.
Al realiseerde ik me af en toe wel de paradox dat ik als een geboren Maastrichtenaar via deze club een verbond sluit met iemand die de stad wilde komen veroveren. Heulen met de vijand? Oei. Het ging mij toch meer om dat heldhaftige element. En het goede leven natuurlijk dat ook in de Gascogne gevierd wordt.
Nu ze dat skelet hebben opgegraven in de kerk van Wolder, kan mijn lidmaatschap zowaar nog extra gewicht krijgen.
Want als het ‘hem’ is – hetgeen DNA-onderzoek nog moet uitwijzen – dan krijgt Maastricht in relatie tot d’Artagnan een nog veel sterkere betekenis. En we wisten al dat hij hier voor de poorten van de stad gesneuveld was.
Tot nu kost mijn lidmaatschap van de club van musketiers me alleen maar geld in de vorm van enkele financiële bijdragen, die dit jaar overigens een soort van vijfvoudige indexering maken. Maar wie weet gaat m’n bijbehorende blauwe sjerp vanaf dat moment nog wat opbrengen. En kan ik er – in de geest van d’Artagnan – een heus zwaard van kopen. Op de kunstbeurs TEFAF heb ik nog een paar mooie exemplaren gezien uit die tijd, maar gezien de vraagprijs heb ik ze toen nog even laten liggen.
