Is de culturele wereld werkelijk zo inclusief?
Het circus begint stilaan weer in Nederland, de zoveelste parlementsverkiezingen. Fijn dat we mogen kiezen, dat is op deze aardbol eerder uitzonderlijk dan gebruikelijk. En natuurlijk volg ik de politiek, want we hebben allemaal te maken met de beslissingen die centraal worden genomen.
Maar voor mijn algeheel welbevinden heb ik besloten deze keer zoveel mogelijk de verkiezingsdebatten op TV te mijden. Sowieso heb ik er weinig tijd voor, maar ik vrees ook dat het vooral geforceerde formats, woordspelletjes en scheldpartijen worden in plaats van inhoudelijke en geciviliseerde debatten. Dan wordt het me al gauw te plat en oppervlakkig.
Ongetwijfeld gaan ze het bijvoorbeeld hebben over het wel of niet afschaffen van de hypotheekrente, Welnu, dat heeft al geen zin meer, want fiscalisten hebben inmiddels berekend dat als die rente-aftrek wordt afgebouwd, de aftrek verschuift naar de zogeheten box 3, waardoor de woningeigenaren een deel van de rentekosten alsnog kunnen aftrekken.
De politici van links en rechts zullen niettemin om het hardst gaan roepen dat er meer woningen moeten komen. Ze zeggen er niet bij dat zij zelf inmiddels zoveel regels hebben ingevoerd om aan de benodigde vergunningen te kunnen komen, dat elk project bij voorbaat al met de nodige vertragingen kampt.
En je kunt het hebben over bouwen, maar als er dan zo’n groot tekort is, kun je het ook hebben over bevolkingspolitiek. Hoeveel plek hebben we eigenlijk nog voor hoeveel mensen?
En waarom komen de problemen dicht bij de mensen nauwelijks aan bod? Zoals de alsmaar toegenomen criminaliteit? In Heemskerk en Beverwijk moesten deze week de middelbare scholen gesloten worden uit angst dat jeugdbendes elkaar te lijf zou gaan. Of moeten we de kant van Brussel en Marseille opgaan, waar drugsbendes elkaar op straat met Kalasjnikovs aanvallen? Ook onbenoemd in de debatten: het verschijnsel van grote vuilnishopen in de straten van de grote steden.
Ik sla de verkiezingsdebatten deze keer zo veel mogelijk over
Nee, in die uitzendingen ga je zien dat de partijen elkaar zoveel mogelijk gaan uitsluiten. Dilan Yesilgöz van de liberalen heeft inmiddels al drie partijen min of meer aan de kant gezet: de rechts-radicale PVV, PvdA-Groen Links en in feite ook de christen-democraten, de laatsten vanwege die rente-aftrek. En ze wil toch regeren. Met wie dan?
Het elkaar uitsluiten, het ‘bestaan’ van elkaar en de aangesloten kiezers ontkennen, dat is in onze wereld meer en meer de norm geworden. De Russen vinden niet dat er een land Oekraïne bestaat, ze zien het als een provincie van Rusland. Zoals de Chinezen dat van Taiwan vinden.
In de Verenigde Staten schakelen links en rechts door de polarisatie elkaar meer en meer uit. Niet alleen juridisch maar ook letterlijk, zoals deze week met de rechtse influencer Charlie Kirk gebeurd is.
En dan hebben we het nog niet over de Israëli’s en de Palestijnen die sinds mensenheugenis niet erkennen dat de ander bestaat. Israël wil Gaza van de kaart vegen, Hamas wil het andersom met Israël doen. Zoals van de week bij een studentendemonstratie in Maastricht nog eens bleek, toen de leus ‘From the river tot he sea’ door de straten schalde. Die staan dus achter Hamas.
Als de politiek elkaar steeds meer uitsluit en verkettert, dan is er misschien nog hoop vanuit de cultuurwereld. Want daar is het credo overduidelijk ‘inclusiviteit’. Iedereen is welkom, iedereen hoort erbij. Toch?
Het Gent Festival van Vlaanderen besloot deze week het concert van de Münchner Philharmoniker te annuleren. Reden: het orkest zou de begenadigde Israëlische dirigent Lahav Shani op de bok zetten, de huidige chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Anders dan bij de Russische dirigent Valery Gergiew, die openlijk steun uitsprak voor Poetin bij het begin van de oorlog in Oekraïne, is Shani geen ‘collaborateur’ van het gezag. Integendeel, hij concentreert zich op zijn artistieke activiteiten, maar heeft in het recente verleden duidelijk gepleit voor het stoppen van geweld en het stichten van vrede. Zo ondersteunt hij actief het West-Eastern Divan Orchestra, opgericht door de Palestijnse wetenschapper Edward Said en de Israëlische pianist en dirigent Daniel Barenboim. Een te bewonderen bruggenbouwer dus, maar daar hadden de naïeve moraalridders van het festival in Gent geen boodschap aan. Er zou onvoldoende zicht zijn op de houding van Shani ten aanzien van de oorlog in Gaza, zo klonk het vals en hypocriet. In een verklaring volgden nog wat vage teksten over verbinding, sereniteit en verzoening, maar hun besluit wees op het tegendeel.
Terecht dat de Belgische premier Bart De Wever sprak van een onbezonnen actie en de Duitse minister van cultuur het puur antisemitisme noemde. Als de culturele wereld het begrip inclusiviteit ernstig wil nemen, dan mag er geen ruimte zijn voor uitsluiting van individuen op grond van afkomst. Juist in de cultuur kunnen we laten zien dat polarisatie een nutteloze en gevaarlijke richting is.
