Delfstoffen in Limburg: vuursteen en mergel in Valkenburg

In de prehistorie wordt vuursteen – ook wel kleisteen, silex of flint (flinterdun) genoemd –  alleen in Zuid-Limburg gedolven. Een beroemde grot werd in 1881 bij Rijckholt ontdekt. Maar aan de Plenkertstraat in Valkenburg tegenover nr.80 zijn ook nog zeven vuursteenmijnen van meer dan 5000 jaar oud behouden gebleven. Deze liggen daar nu open en bloot doordat de hellingvoet ooit werd afgegraven. Een deel van de talrijke oude vuursteenmijnen werd daardoor helaas vernietigd. Normaliter zijn de sporen van vuursteenwinning niet goed zichtbaar omdat de diepe kuilen en schachten weer werden dichtgegooid of in de loop der tijden volliepen met modder.

Mijnschachten

Men schat dat er in Zuid-Limburg ongeveer 2000 mijnschachten waren, die gezamenlijk circa 20.000 kg vuursteen hebben geproduceerd. Dat betekent miljoenen objecten, wat ook blijkt uit het (archeologische) verspreidingsgebied van honderden kilometers tot diep in Frankrijk en Duitsland. De hier zichtbare gangen liggen in het westen van een winningsgebied dat zich circa 2 km naar het oosten uitstrekte tot aan het Sint Jansbosch, waar zich 5 mergelgroeven bevinden. De vuursteenmijn is sinds 1999 een archeologisch monument.

Werktuigen en wapens van vuursteen

Vuursteen is een van de oudste delfstoffen. Het komt voor in
kalksteen en vormt zich in graafgangen van kreeftachtigen. Vuursteen
is een harde steensoort, desondanks laat vuursteen zich bewerken tot werktuigen en wapens. In de steentijd maakten Neanderthalers en onze voorouders van vuursteen schraapgereedschappen, pijlpunten, klingen en bijlen. Daarmee kan men huiden bewerken, vlees snijden, het land bewerken en op jacht gaan. Doordat de Valkenburgse vuursteen korrelig is en daardoor goed tegen schokken kan is deze bijzonder geschikt voor bijlen.

Schuurpapier

Tegenwoordig maakt men nog steeds gebruik van vuursteen.
Het is terug te vinden in schuurpapier, wegverharding en wordt gebruikt voor het malen van zand en porseleinaarde. Daarbij speelt hardheid een grote rol. Hardheid wordt op een schaal van 1 (talk) tot 10 (diamant) aangegeven. Op deze schaal heeft vuursteen een waarde van 7. De steile bosrijke wand van het Geuldal bij Valkenburg en Houthem – Sint Gerlach heeft talrijke mergelgroeven. Mergel is een natuursteen uit de laatste periode van het Krijt die in een ondiepe zee werd afgezet. Vandaar dat men er resten van allerlei prehistorische dieren in aantreft, zoals de Mosasaurus. Mergel is een afzettingsgesteente met diverse verhoudingen kalk, klei, leem en zand. De bekendste is de zachte fijnkorrelige geelwitte kalksteen met een verhouding van ca. 91 tot 98% kalk en 2 tot 9% zand.

Blokbrekers

Mergel wordt op twee verschillende manieren toegepast in de bouw. Het materiaal werd gewonnen voor de cementproductie of als bouwmateriaal: mergelblokken. Daarnaast gebruikte men mergel ook om akkers te bemergelen, waardoor de akker minder zuur wordt. De mergelblokkenontginners heten blokbrekers. Om een blok te kunnen breken moet deze aan vijf zijdes los gemaakt worden. Uiteraard gebruiken blokkenbrekers bijzonder gereedschap, maar vanwege de zachtheid van mergel lijkt hun gereedschap op dat van een timmerman. Het meest bijzonder is de schietbeitel, waarmee circa 1 meter diepe sleuven worden gemaakt.

Horeca

In het centrum van Valkenburg vind je restaurant Aan de Linde, een authentieke Parijse bistrot. Bij Aan de Linde staan ze voor vers, eerlijk, puur en verrassend eten & drinken. Restaurant en terras – gevestigd aan de Valkenburgse Geul – bieden een intieme sfeer.

Jan Deckerstraat 1-B, Valkenburg (NL) – Aandelinde.eu

Activiteit

De Kasteelruïne van Valkenburg aan de Geul heeft een geschiedenis die teruggaat tot de tijd van ridders en jonkvrouwen. De Fluweelengrot is één van de oudste ondergrondse gangenstelsels van Zuid-Limburg waar je zelf de verhalen over de blokbrekers, schuilplekken, schilderingen en sculpturen kunt ervaren.

Daalhemerweg 27, Valkenburg (NL) – Kasteelvalkenburg.nl

Overnachten

Aan de rand van het centrum van Valkenburg, achter een karakteristieke mergelstenen gevel, bevindt zich Hotel Walram. Een hotel gehuisvest in een van origine 18de-eeuwse boerderij en omringd door cultuur, natuur, spanning, sensatie en wellness. Je kunt bij Hotel Walram de omgeving ontdekken maar ook tot rust komen.

Walramplein 37, Valkenburg (NL) – hotelwalram.nl