Een giftige cocktail voor politici

We kennen allemaal de uitdrukking Not In My BackYard (NIMBY). Want hoe vaak hoor je niet: „Dat Is een geweldige ontwikkeling.” Of: „Dat project moet er echt komen.” Maar in de directe nabijheid van waar dat dan gerealiseerd moet worden, ontstaat vaak weerstand. Zo zijn er vele voorbeelden van bezwaren tegen windmolens of asielzoekerscentra.

Het is natuurlijk goed dat we ons persoonlijke belang kunnen beschermen en dat daar regels voor zijn. Dat er rechters of onafhankelijke instanties zijn die kunnen beslissen als we het niet met elkaar eens zijn. Dat is een wezenlijk onderdeel van onze democratische rechtsstaat. Maar het NIMBY-denken heeft ook een negatief effect.

Het realiseren van projecten kost veel tijd. Projecten van algemeen belang staan onder druk. Onze internationale concurrentiepositie wordt er niet sterker door, want op andere plekken in de wereld worden beslissingen toch sneller genomen. Dat geeft te denken in deze snel veranderende tijden. Zeker als het gaat om het implementeren van innovaties, het waarborgen van goede vestigingsvoorwaarden of het nemen van maatregelen om de gevolgen van de klimaatverandering te beperken.

Hoe zit dat met onze politici? Zij hebben natuurlijk zelf last van het NIMBY-gedrag van burgers op het moment dat er nieuwe projecten gerealiseerd moeten worden. In het geval van publiek gekozen ambtsdragers speelt nog een andere dynamiek.

Als volksvertegenwoordiger ben je afhankelijk van de verkiezingen. Iedere keer opnieuw moet de kiezer jouw bolletje rood kleuren. De kiezers moeten dus tevreden zijn met jouw functioneren en het gevoel hebben dat jij hun belangen goed behartigt bij iedere beslissing die je neemt.

Beslissingen die minder gunstig zijn voor de kiezer kunnen slecht uitpakken bij de volgende verkiezingen. Een andere politicus kan zo’n besluit immers gebruiken in de campagne en daarmee verkiezingen winnen of verhoudingen op zijn kop zetten. De pers kan het nadrukkelijk onder de aandacht brengen.

Terwijl in deze snel veranderende tijden – met alle geopolitieke onrust en klimaatverandering – het net zaak is om vooruit te kijken over regeerperiodes van kabinetten of colleges heen. De kost gaat hierbij voor de baat uit. We zullen nu bijvoorbeeld moeten investeren in defensie om ook straks nog in vrede en veiligheid te kunnen leven. Dat betekent ook dat we munitiefabrieken moeten bouwen en moeten kiezen welke stukken land we teruggeven aan het water vanwege de klimaatverandering.

Allemaal zaken die voor individuele burgers negatief kunnen uitpakken. Dat kan bij die burger een hoog NIMBY-gehalte doen ontstaan. Bij politici ontstaat een andere dynamiek: het fenomeen Not In My Term of Office (NIMTO), de onderliggende prikkel in ons politieke systeem om beslissingen die voor de kiezer in de lopende periode negatief uitpakken naar een volgende periode te schuiven. Of door te zeggen: “Ik wil niet over mijn graf heen regeren.”

Daarmee wordt de horizon erg kort en de belangenafweging bij beslissingen beperkter. Zeker als er in de politiek stromingen ontstaan om met deze prikkel verkiezingen te winnen. Zo worden NIMBY en NIMTO een giftige cocktail.

Dat is niet iets wat alleen de politici kunnen oplossen. Het zit in de dynamiek tussen politici onderling, de relatie met de pers en zeker ook de verbinding met de kiezer. Laten we ons samen bewust zijn van deze dynamiek. En samen zorgen dat we onze samenleving vooruithelpen, zelfs als dat betekent dat het in onze eigen achtertuin net iets minder wordt of dat je als politicus iets uit te leggen hebt aan je achterban.