Durven we all-in te gaan voor Einstein?

Een belangrijk project is de Einstein Telescoop (ET). Dit is een project dat we als EUregio binnen willen halen. Immers wij zijn de plek waar de ondergrond het beste is, waar door de löss-grond ruis en trillingen goed worden weg gefilterd, waar dé wetenschappelijke community bij elkaar komt, waar we bijna het geld bij elkaar hebben. En zo zijn er nog wel meer argumenten.

Er is een concurrent. Van oorsprong alleen Sardinië, maar die hebben zich nu samengevoegd met Saksen in Duitsland. Ieder van beide willen ze een deel van de infrastructuur aanleggen (2 keer een L-vorm), daar waar die in onze regio op 1 plek gaat komen (in een driehoeksvorm). Twee plekken, dat klinkt interessant, want dan meet je over een grotere afstand. Technisch wel een grote uitdaging. Immers op die twee plekken zullen verschillende aannemers (of in ieder geval onderaannemers) aan de slag zijn, is de ondergrond toch weer iets anders, is de aanbesteding onder een ander wettelijk regime, etc. Hoe garandeer je dan dat de infrastructuur identiek uitgevoerd wordt? Dat is cruciaal. Want als je een apparaat wil bouwen dat meet hoeveel de zeespiegel stijgt als er een druppel water in de Middellandse Zee valt, dan moet de bouw van beide wel heel nauwkeurig en identiek zijn. Anders zijn de metingen niet valide. Dan is toch het bouwen op 1 plek veel logischer, met 1 groep van aannemers. En niet in de laatste plaats bevat onze driehoek 3 keer een L-vorm (in alle 3 de zijden), waar de concurrent slecht 2 keer een L-vorm kent.

Het gaat allemaal om het meten van zwaartekrachtgolven. De meetapparaten heten telescopen, omdat je ermee naar het heelal kijkt. Er zijn al telescopen van een 1^e generatie. De nauwkeurigheid van de metingen met deze apparaten is echter dusdanig laag en sommige apparaten werken ook niet goed, dat wetenschappers beter willen kunnen meten, daarom een 2^e generatie, de ET. Dat is nodig om het heelal beter te kunnen begrijpen en ook meer inzicht te kunnen krijgen in het ontstaan van het heelal. Voor de natuurkunde is dit meetinstrument cruciaal om hun wetenschap inhoudelijk stappen verder te brengen.

En hoe gaaf is het als dit instrument in onze regio komt te liggen. Niet in de laatste plaats, omdat er allerlei nieuwe vindingen uit de ET gaan komen waar we als regio ook op een andere manier van gaan profiteren. Vergelijk het met CERN. Waar o.a. protonentherapie, het internet, touchscreens en nog vele ander vindingen ontdekt zijn. Niet als directe aanleiding van het onderzoek, maar als bijvangst om het onderzoek mogelijk te maken.

Zo is het ook bij ET. Om dit instrument aan te kunnen leggen, moet er nog nieuwe technologie ontwikkeld worden. Wat we willen bouwen, kunnen we nu nog niet maken. Dit zorgt voor allerlei nieuwe kennis die ook in andere sectoren en domeinen ingezet zal kunnen worden. Denk hierbij aan het volledig trillingvrij bouwen dat noodzakelijk is voor de ET. Die kennis kan bijvoorbeeld gebruikt worden bij de volgende generaties van operatierobots. En zo zullen er nog veel meer zaken uitkomen, die we alleen nu nog niet weten. En hoe interessant en uitdagend is dat. Dit zal vele entrepreneurs naar onze regio trekken.

En toch zitten we nog vol in de lobby om het project binnen te halen. Een politiek proces. Want er is weliswaar een internationale ET-organisatie, maar die kent geen duidelijke governance. Wie beslist is nog niet bekend; landen kunnen eenvoudig lid worden en hebben dan stemrecht. Er moet een bidbook gemaakt worden, maar de criteria voor besluitvorming daarover zijn nog niet vastgesteld. Het gaat er ook, of misschien vooral, om dat je aantoont het geld bij elkaar te hebben om de ET aan te leggen.

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we dat ingewikkelde en onduidelijke besluitvormingsproces doorbreken? De sleutel zit in de financiering. Financieel is er het commitment vanuit België en Nederland. Bij elkaar al zo’n € 2 miljard van de in totaal € 3 miljard die nodig is voor de aanleg. Het laatste deel zou Duitsland moeten betalen, aangezien het een consortium van de 3 landen van de EUregio betreft. Bij het concurrerend bod is de financieringsbasis veel minder duidelijk. Over Italië wisselen de geluiden, maar zij moeten voor eigen land helemaal alleen de financiering opbrengen. In Duitsland dingen 2 deelstaten mee in het project, NordRhein Westfalen in ons project en Saksen samen met Italië. Als het in de EUregio valt, dan deelt Duitsland de kosten met Nederland en België. Als het Saksen wordt, dan betaalt Duitsland daar de kosten helemaal alleen. Het is voor de federale regering lastig kiezen. Ook dit is een politiek proces op zichzelf.

Onze lobby is er vol op gericht om Duitsland de juiste keuze te laten maken. Technologisch is dat onze ET, maar ook wetenschappers durven zich nog niet uit te spreken. Want liever een instrument van de volgende generatie dat met een 7 of een 8 opereert, dan gaan voor de 10 die het uiteindelijk niet redt. En als de federale regering in Duitsland kiest voor NRW, dan financiert die deelstaat zelf ook significant mee. En als dat gebeurt, dan is de totale financiering rond. Maar dan moet er dus eerst in Duitsland gekozen worden. Een kip-ei discussie.

Kunnen we deze impasse doorbreken? Uiteindelijk gaat het om het geld. Als ons consortium de € 3 miljard bij elkaar heeft en we de eerste zijn, dan kunnen we beginnen. Want dan is het indienen van het bidbook een fait accompli. Het gaat dus nog om een missende € 1 miljard.

Durven we als Nederland dit resterende miljard er zelf in te steken? Wetende wat het project ons allemaal op kan leveren? Wat is dat bedrag nu voor ons rijke Nederland of de EU-regio? De coronacrisis kostte onze Nederlandse economie € 65 miljard. Ons jaarlijks BBP zit ruim boven de € 1.000 miljard. Dus we kunnen ons als land dit zelfstandig al veroorloven, laat staan in combinatie met België en Duitsland. Het vereist wel durf om het gewoon te doen. Twee regionale stakeholders uit Limburg zitten momenteel op cruciale posities in het Kabinet. Een unieke uitgangspositie.

Of durft de provincie Limburg all-in te gaan? Vanaf het begin is zij de grootste pleitbezorger van dit project en mede dankzij de provincie zijn we ook zover gekomen in dit proces. Haar weerstandvermogen ligt ook rond het miljard. Dat is echt een sprong in het diepe, alles inzetten wat je hebt.

Why not zou je toch zeggen als we hiermee het Silicon Valley van Europa worden.