Scheuren in vertrouwen
Sommige scheuren zie je meteen, andere zitten dieper. In de grond, in systemen, in het vertrouwen.
Bij de presentatie van het boek Schrijnend van Wiel Beijer deze week kwam alles samen. Want dat boek gaat niet over toen, het gaat over nu. Over mijnschade van toen en de huidige vertrouwensbreuk. Over hoe een scheur een kloof werd.
Even wat context. Jarenlange mijnbouw heeft de Limburgse ondergrond letterlijk en figuurlijk verschoven. Verzakkingen hier, ophogingen daar. Scheuren werden stille getuigen in muren, plafonds en fundamenten. Voor veel bewoners waren die scheuren geen incident, maar een gegeven. Het hoorde erbij. Zoals natte sneeuw in maart, je houdt er rekening mee maar je went er nooit echt aan.
Maar toen de laatste mijnen sloten, werd het verdacht stil. Alsof met het sluiten van de schachten ook de problemen weg waren. Scheuren verdwenen niet, maar de aandacht ervoor wel. Soms werden ze genegeerd, soms verzwegen. Want wie zegt er hardop dat zijn huis langzaam uit elkaar schuift? Dat jouw fundering misschien net zo onzeker is als die van je buren?
Pas toen in 2011 winkelcentrum en flatgebouw ’t Loon in Heerlen verzakte, kwam er beweging, letterlijk en politiek. Minister Kamp stelde één miljoen euro beschikbaar. Een pijnlijke en ook tekenende fooi.
Maar Limburg liet zich niet afschepen en bestuurders hielden stand. Er kwam een regeling met het Calamiteitenfonds Mijnwaterschade Limburg die de meest schrijnende gevallen behandelde.
Deze week sprak ik enkele bewoners, en het wrange was dat velen vooral dankbaar waren. Dankbaar dat er, na vele jaren van onzekerheid en risico, eindelijk íets was gebeurd. Dat zegt misschien nog wel het meest. Hoe laag de lat inmiddels lag.
Inmiddels is er een bredere regeling en zijn onlangs zo’n 83.000 Limburgse huishoudens aangeschreven. Een indrukwekkend aantal met tegelijkertijd een ongemakkelijke vraag: hoeveel mensen gaan en durven zich te melden? En dan zijn er nog de huurwoningen. De grote stille categorie die nog niet zijn meegenomen. Alsof schade zich iets aantrekt van eigendomsverhoudingen.
Het boek Schrijnend beschrijft de scheuren in muren, maar meer in het vertrouwen.
Want sommige scheuren zie je meteen. Andere pas als je goed kijkt. Of als je eindelijk bereid bent ze te erkennen.
