DOMUS Alden Biesen, levendige kennismaking met Duitse ridderorde

Alden Biesen in Belgisch-Limburg geldt als een van de mooiste kasteelsites van de Benelux, maar de Waterburcht was tot voor kort slechts beperkt toegankelijk. Dat is niet langer het geval dankzij de opening van DOMUS Alden Biesen, een museum met een permanente collectie rond de geschiedenis van de Duitse Ridderorde. Daar loopt nu ook een expositie met veertig werken van Roger Raveel.

Vooraf een stukje geschiedenis. Tijdens de kruistochten ontstond de Duitse Orde, een religieuze ridderorde die eeuwenlang wereldse macht uitoefende in de huidige Baltische Staten, Midden-Europa en de Nederlanden. Een van de deelgebieden was de balije Biesen, die bestond uit twaalf onderhorige commanderijen en van 1220 tot 1795 werd bestuurd vanuit landcommanderij Alden Biesen. Die complexe geschiedenis wordt nu bevattelijk voorgesteld in DOMUS Alden Biesen, een samentrekking van Duitse Orde Museum. „Domus – Latijn voor huis – verwijst ook naar de bewoners van Alden Biesen”, preciseert Vanessa Vaes, die de expositie samen met haar collega Leen Van Langenhove cureerde. „Niet alleen de landcommandeur, maar ook figuren als zijn maîtresse, de kok, een kruisridder en de tuinman komen aan het woord. Silent companions, levensechte silhouetten, spreken de bezoeker toe via een audioguide. Vanzelfsprekend worden er ook historische objecten geëxposeerd. We hebben vooral geput uit onze eigen collectie. Kopergravures, vintage foto’s en sculpturen, bijvoorbeeld. Daarnaast hebben we een aantal bruiklenen op de kop kunnen tikken.”

Ziggy

De vaste expo staat thematisch opgesteld in diverse ruimtes op de gelijkvloerse verdieping. In de kelder neemt jonkman Hendrik de volwassenen en slimme rat Ziggy de kinderen via het hoorspel In godsnaam. Kruistocht naar Akko mee op een reis door de keuzes en drijfveren van de kruisvaarders. Zij trokken naar het Heilige Land om het te veroveren en te verdedigen tegen de moslims. Vanessa Vaes: „Alden Biesen heeft een lange traditie van storytelling. Realistische, historisch gefundeerde verhalen met een knipoog brengen het verleden bij een breed publiek.”

„Wij hebben 260.000 bezoekers per jaar”, haakt directeur Patrick Cornelissen in. „Op onze erfgoedsite vinden jaarlijks tientallen events plaats. De Zomeropera, Bilzen Mysteries, het Sintpaleis, het Schots Weekend, concerten, het bloemenfestival Féerie Florale… Te veel om op te noemen. Je kunt ook komen wandelen, iets eten of drinken in onze horecagelegenheden of een tijdelijke expo bezoeken. Kortom, qua toegankelijkheid bieden we een grote diversiteit aan, maar hoe konden we de Waterburcht ontsluiten? Met DOMUS Alden Biesen geven we daar een antwoord op.”

Roger Raveel

Het museum krijgt tot 8 maart 2026 extra aandacht door Hooitijd. In dialoog met Raveel, een tijdelijke tentoonstelling met veertig werken van de post-expressionistische schilder Roger Raveel (1921-2013). Hij wordt beschouwd als een van de grootste naoorlogse kunstenaars van België. Het Roger Raveel Museum in het Oost-Vlaamse dorp Machelen-aan-de-Leie is vanwege renovatiewerken gesloten tot 26 juni van volgend jaar. Daardoor kreeg Alden Biesen de kans om een deel van zijn

oeuvre tijdelijk te exposeren. Heel opmerkelijk: de werken worden fysiek en inhoudelijk gelinkt aan de vaste collectie van DOMUS Alden Biesen. „Dat was een uitdaging, maar uiteindelijk vonden we veel meer overeenkomsten dan we vermoedden”, zegt Vanessa Vaes. „Het landschap, de architecturale elementen en de tuinen van het kasteeldomein vertonen opvallende gelijkenissen met de taferelen waarvoor Raveel inspiratie haalde in zijn geboortedorp.”

Zulma

„In het huisaltaar van de kapelzaal hing ooit een schilderij. Ik heb daar nu De Spreker in gehangen, een werk van Raveel uit 1954. Het is een knipoog naar paus Urbanus II, die de ridders opriep om Jeruzalem te gaan bevrijden. Zo krijg je een confrontatie tussen twee totaal verschillende periodes. Bij de silent companions hebben we ook Hugo Claus een plaats gegeven. Dorpsmens Raveel versus kosmopoliet Claus, dat kun je een verrassende ontmoeting noemen. Zij waren goede vrienden, ondanks die tegenstelling.”

„Ook interessant is de sprekende zwaan. Raveel was een milieuactivist avant-la-lettre en zette uit protest vier houten zwanen op de Brugse reien, die in de jaren zeventig erg vervuild waren. Zijn actie zorgde ervoor dat de reien werden schoongemaakt. En eentje dat niet mag ontbreken: zijn eerste vrouw Zulma, die vier jaar voor hem overleed. Haar silent companion neemt het op voor hem en zegt heftig dat haar man een groot schilder is. In zijn vroegste periode werd hij weleens uitgelachen, kunstenaars waren in die tijd voor veel mensen rare wezens. Vandaar haar uithaal.”

Kasteelstraat 6, Bilzen-Hoeselt (BE) – alden-biesen.be