De breinprothese komt eraan

Maastricht UMC+ is een van de medische centra waar patiënten met Parkinson of epilepsie succesvol worden behandeld via deep brain stimulation. Neurochirurg en onderzoeker Pieter Kubben ziet echter veel meer mogelijkheden met implantaten in de hersenen. „Communiceren via een prothese is zeker geen science fiction meer.”

Niet kunnen bewegen, volledig afhankelijk zijn van zorg, niet kunnen praten. Bij vol bewustzijn. Het is het lot van duizenden mensen na een ongeluk of ernstige ziekte. Soms is contact mogelijk door met de ogen te knipperen en er zijn verhalen over patiënten die via hersengolven letters op een beeldscherm kunnen aanwijzen.

Geen benijdenswaardig lot, maar volgens wetenschappers onder wie de in Geleen geboren Pieter Kubben gloort er hoop. „Ik weet zeker dat het mogelijk is om een hersenimplantaat te bouwen waarmee mensen met bijvoorbeeld het locked-in-syndroom kunnen communiceren”, zegt de in Maastricht opgeleide arts en neurochirurg en tevens een autoriteit in digitale zorg. „Sterker nog, de eerste tests met dergelijke implantaten zijn positief. Hersengolven kunnen worden gebruikt om externe apparaten aan te sturen, we noemen dat brain-computer interfacing. Patiënten kunnen letters of woorden met hun gedachten aanwijzen waardoor die vervolgens zichtbaar worden op een beeldscherm. Moet je je voorstellen wat dat voor iemand betekent. Weer contact kunnen leggen, duidelijk maken wat je wilt. Com – municatie is toch voor elk mens wezenlijk.”

MUMC+ VOORLOPER

In verschillende academische centra in de VS en Europa onderzoeken wetenschappers en artsen de haalbaarheid van een hersenprothese die communiceert met een computer. Ook in Maastricht. „Omdat we hier een van de voorlopers zijn op het gebied van deep brain stimulation. We hebben veel ervaring opgedaan met het implanteren van kleine elektroden die elektrische impulsen afgeven en daarmee hersendelen beïnvloeden die epilepsie of Parkinsonsymptomen veroorzaken. Ons idee is dat we die elektroden ook kunnen aanpassen en programmeren met letters, woorden en cijfers die de patiënt via gedachten naar een computer kan sturen. Het kán, daar zijn we inmiddels achter, onder meer door het baanbrekende onderzoek van Christian Herff die sinds 2018 bij ons werkt en de neuroprothese vorm geeft. We hebben geleerd dat de hersensignalen die de elektroden opvangen, gedecodeerd kunnen worden en omgezet in beeld of geluid. Zo kunnen we hersen-signalen lezen en vertalen.”

KOSTBARE TRAJECTEN

Tempo maken dus. Pieter glimlacht. „Zo eenvoudig is het niet”, zegt de vader van twee kinderen die de helft van zijn werktijd aan de operatietafel staat en de andere helft besteedt aan onderzoek en digitale zorg. ,,Ten eerste mogen de huidige meetelektroden niet langer dan vier weken in een brein blijven zitten en ten tweede is er een bedrijf nodig dat bereid is om fors te investeren in deze nieuwe technologie. De chips moeten heel veilig zijn en jaren kunnen functioneren. Dat doet een bedrijf alleen als een academisch ziekenhuis intensief wil samenwerken. Maastricht UMC+ is daartoe bereid, maar we hebben het hier over zeer kostbare trajecten waarvoor we de nodige mensen en promovendi moeten aannemen. We redden dat niet zonder subsidies of andere aanvullende investeringen.”

JONGE BREIN ONDERZOEKFOND LIMBURG

Pieter Kubben, die zichzelf met een knipoog typeert als ‘nerdchirurg’, hoopt op een bijdrage van NWO en is heel blij met de toezegging van het Jonge Brein onderzoekfonds Limburg. „Absoluut, we kunnen niet zonder. Als de financiering rond is, dan wordt het ook makkelijker om een bedrijf erbij te halen”, zegt de arts die eerder een internationaal toonaangevende app binnen zijn vakgebied ontwikkelde (Neuro-Mind) en uitbouwde tot een startup binnen de Brightlands Maastricht Health Campus. Dat eigen bedrijf kan de sleutel zijn naar succes. „Ik heb inmiddels als arts én ondernemer genoeg ervaring om te weten dat dit soort innovaties alleen mogelijk is als wetenschap en bedrijfsleven samenwerken. Te veel prachtige ideeën blijven op de plank liggen, bij gebrek aan durfinvesteerders. Het Zwitserse bedrijf Ability dat hersenimplantaten maakt, is onder de indruk van onze prestaties in het Maastricht UMC+ en wil graag met ons samenwerken. Ik vind het belangrijk om in dit vakgebied een Europese entiteit op te bouwen, onafhankelijk van de VS. Die is er namelijk nog niet, en ook dat kunnen we hier prima realiseren.”

VOOR DE PATIËNT

En ja, hij kent het vooroordeel: de medische industrie gaat straks met de buit aan de haal. „Onzin, we maken goede afspraken over intellectueel eigendom en de revenuen investeren we in onderzoek en ontwikkeling. Ik wil verder, naar een breinprothese waarmee patiënten straks echt kunnen communiceren. Daar gaat het uiteindelijk om.”

Jonge Brein onderzoekfonds Limburg

Het Jonge Brein onderzoekfonds Limburg werft actief fondsen voor baanbrekend wetenschappelijk onderzoek. Dankzij bijdragen van donateurs en sponsoren kunnen onderzoekers in het Maastricht UMC+ innovatieve technologieën ontwikkelen, zoals hersenimplantaten die communicatie mogelijk maken voor patiënten die nu geen stem hebben. Samen investeren we in hoop, herstel en een menswaardig bestaan. Voor meer informatie: www.jongebreinonderzoekfonds.nl