De Europese identiteit van zink
Zonder ooit te verhuizen, kreeg Joseph Rixen ongewild vijf nationaliteiten. Zijn onwaarschijnlijke leven vertelt tegelijk het verhaal van Neutraal Moresnet, ooit het vierde land van het Vaalse drielandenpunt. De huidige Denker der Nederlanden David Van Reybrouck tekende in 2016 het relaas van Rixen en dat van zijn vergeten land op in het boekenweekessay Zink.
Na de val van Napoleon werd tijdens het Congres van Wenen over het lot van de zinkmijn in Moresnet beslist. De zinkvoorraad maakte het economisch begeerlijk voor de Europese mogendheden, maar door elkaar niets te gunnen ontstond een uitzonderlijke situatie.
Neutraal Moresnet bestond van 1816 tot 1919, had een eigen vlag, een eigen bestuur, één veldwachter, een eigen postzegel die twee weken geldig was en een eigen volkslied. Op amper 3,5 vierkante kilometer vond men naast de zinkmijnen ook stokerijen, cabarets en bordelen.
In Zinc transformeert het Ierse gezelschap Dead Centre in regie van Ben Kidd en Bush Moukarzel het schijnbaar neutrale witte podium met behulp van videomapping in een ruimte waarin personages zich kunnen verplaatsen, veranderen en opnieuw moeten uitvinden.
Dat het Europese ideaal de kern van de voorstelling vormt, wordt duidelijk door een hallucinerende boventiteling met de 24 officiële talen van de Europese Unie. Gelukkig wordt die overdaad teruggebracht tot het Frans, Nederlands en Engels. Toch klinkt op het toneel een bonte mengeling van talen: Frans, Engels, Iers, Farsi, Koreaans, Nederlands, Luxemburgs, Duits en Esperanto.
De acteurs Cathy Min Jung, Julie Mughunda, Fabio Godinho, Mila Moinzadeh en Timmy Creed vertolken elk Joseph Rixen, die na zijn adoptie de naam Emil krijgt. Net als Emil hebben ook zij een verhaal te vertellen. Zo houden ze ons een spiegel voor en spelen ze met onze vooroordelen over identiteit, afkomst en de vraag of – of hoe – je eigenlijk een Europeaan bent.
In Moresnet kwamen meerdere talen, meerdere nationaliteiten en verschillende vormen van verbondenheid samen, waardoor het een Europees laboratorium avant la lettre werd. Maar het ideaal van de plaats van vriendschap Amikejo en de verbroederende taal Esperanto werden verpletterd door de economische realiteit. Wat rest zijn de hoop en idealen, maar ook isolement, vervreemding en een gevoel van verloren zijn zoals klinkt in een Esperantoversie van Space Oddity.
Zinc is de eerste voorstelling in het nieuwe seizoen van Théâtre de Liège, waar Michael De Cock het stokje overneemt van Serge Rangoni. Een Vlaming die verder richting mag geven aan dit Waalse centrum voor internationale podiumkunsten en belangrijke partner in Europese theaternetwerken is in meerdere opzichten hoopvol.
Zinc is nog tot en met 25 september te zien in Luik, daarna volgt een Europese tournee.
De herdruk van het boekenweekessay Zink is net verschenen.
