Maastricht UMC+ begeleidt kanker-patiënten met kunst

Op 13 september wordt tijdens de EuropArtFair in het MECC een schilderij van Henk van Hemert geveild. De opbrengst gaat naar Health Foundation Limburg, een stichting die fondsen werft voor wetenschappelijk onderzoek in het Maastricht UMC+. „Het bijzondere is dat het kunstwerk samen met kankerpatiënten werd gemaakt”, zegt geestelijk verzorger Frans Savelkoul.

In het team Geestelijke Verzorging van het MUMC+ is ieder lid op enkele specifieke afdelingen het eerste aanspreekpunt voor geestelijke zorg aan patiënten, hun naasten en medewerkers. Frans Savelkoul heeft cardiologie, nefrologie, nier- en pancreastransplantaties, dialyse en geriatrie als aandachtsgebieden. Daarnaast zet hij samen met oncoloog Judith de Vos-Geelen zijn schouders onder Verhalen Verbeeld, een project dat zich richt op kankerpatiënten in hun laatste levensfase. Samen met een kunstenaar verkennen zij hun levensverhaal op een creatieve manier om het ziekteproces in een breder perspectief te plaatsen.

„Na een ingrijpende diagnose worstelen de meeste patiënten met veel vragen”, benadrukt Frans Savelkoul. „Waarom overkomt mij dit? Hoe ga ik om met de onzekerheid rond het naderende levenseinde? Wat maakt het leven voor mij nog de moeite waard? Op welke manier kan ik goed afscheid nemen? Dat is allemaal uitermate confronterend. We weten uit praktijkonderzoek dat patiënten dan baat kunnen hebben bij psychosociale begeleiding. Het maken van een kunstwerk kan helpen om antwoorden te vinden op existentiële vragen, hun leven in kaart te brengen, emoties toe te laten en berusting te vinden.”

Roald Dahl

„We zijn gestart vanuit ISOS, een nationaal project van Amsterdam UMC. Voluit: In Search of Stories. Dat omvat onder meer het lezen van verhalen uit de wereldliteratuur – van Kafka tot Roald Dahl – en het maken van een kunstwerk door een professionele kunstenaar, in co-creatie met de patiënt. Voor ons was dat niet nieuw, want voordien hadden wij al een gelijkaardige training voor oncologiepatiënten. Daarbij schreven ze hun levensverhaal in fases op. Dat mochten ze ook presenteren. Tot onze verwondering kwamen daar de meest fantastische werkvormen uit. Een wandkleed, een collage met foto’s van de familie, noem maar op. En toen kwam corona. Alles viel in duigen, maar in die tijd werd ISOS opgestart. Ondanks de covidbeperkingen konden we een aantal oncologische patiënten in de palliatieve fase begeleiden.”

„De grote vraag was: hoe ga je om met mensen die net slecht nieuws hebben gekregen? Sommigen geven het een plekje, anderen sluiten zich af. Die mensen willen wij helpen om aan de laatste levensfase betekenis te geven voor henzelf, hun partner en familie. Dat vertrekt vanuit de verbeelding. ISOS start met literaire verhalen waarin de patiënten zich herkennen. Dan gaat het niet meer alleen om het ziekteproces, maar ook om de mens. Van daaruit wordt contact gelegd met kunstenaars, in ons geval met afgestudeerde studenten van de kunstacademie. Zij gaan op hun beurt aan de slag met de verhalen van de patiënten. Uit een nationaal onderzoek is gebleken dat die aanpak goede resultaten oplevert.”

Spreekkamer

Van een oncoloog wordt op de eerste plaats verwacht dat hij of zij de patiënt zo goed mogelijk behandelt. „Maar je moet ook de menselijke kant belichten”, nuanceert Judith de Vos-Geelen. „Door behandelingen kunnen we proberen het leven te verlengen, maar het is belangrijk dat dat leven ook kwaliteit heeft. In mijn spreekkamer merk ik dat sommige patiënten uit het slechte nieuws iets positiefs kunnen halen en het mooie van het leven proberen te grijpen. Je gunt hen dat ze dat soort inzichten krijgen. Met het project Verhalen Verbeeld willen we hen extra ondersteunen. Samen met de kunstenaars proberen we waardevolle werken te realiseren. Dat is niet alleen mooi voor de patiënt en zijn of haar naasten, maar ook voor de nabestaanden. Die hebben daar een blijvende herinnering aan.”

Empathie

Aan het te veilen kunstwerk Empathie van Henk van Hemert hangt een aansprekend verhaal. „Het is ontstaan tijdens SamenLoop in Meerlo, een wandelestafette van 24 uur waarmee geld wordt ingezameld voor kankeronderzoek”, verduidelijkt hij. „Mensen die kanker hebben gehad of nog in behandeling zijn, lopen samen met hun naasten de eerste ronde over het parcours. Na 24 uur lopen alle deelnemers de laatste ronde samen. Na de editie van dit jaar kregen ze allemaal de kans om mee te werken aan een bijzonder kunstproject, een schilderij van 200 x 180 cm vol persoonlijke verhalen, krachtige teksten en indringende beelden. Ik heb geprobeerd om van al die individuele boodschappen een geheel te maken. Het schilderij staat symbool voor kracht, hoop en verbondenheid. Ik hoop dat er maatschappelijk verantwoord ondernemende bedrijven of andere partijen zijn die het niet alleen mooi vinden, maar ook geven om een betere wereld en mensen willen steunen van wie ik denk dat ze het verdienen.”

Veiling

Het schilderij Empathie maakt deel uit van een bijzondere veiling tijdens de EuropArtFair in het MECC. Deze kunstbeurs vindt plaats op zaterdag 13 en zondag 14 september. Lezers van Chapeau kunnen met 50 % korting een ticket boeken via deze link: europartfair.nl/chapeau . De veiling vindt plaats op zaterdagavond vanaf 18 uur. Steun Kankeronderzoek in Limburg zie: kankeronderzoekfondslimburg.nl